Peptydy a steroidy – różnice w budowie chemicznej

Pepto Med 3 min czytania
Laborantka przy mikroskopie stereoskopowym

Peptydy i steroidy to dwie odrębne klasy związków organicznych. Peptyd to łańcuch aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi. Steroid opiera się na sztywnym szkielecie czterech połączonych pierścieni węglowych.

Budowa peptydu

Peptyd powstaje z aminokwasów połączonych wiązaniem amidowym -CO-NH-. Cząsteczka ma budowę łańcuchową, od końca N do końca C. Z głównego szkieletu wystają łańcuchy boczne poszczególnych reszt. Właściwości zależą od sekwencji, czyli kolejności reszt.

Długość łańcucha bywa różna, od dwóch reszt w dipeptydzie do kilkudziesięciu. Krótkie peptydy są elastyczne i w roztworze zwykle nie mają stałego kształtu. Sztywność dają im dopiero pierścienie albo mostki disiarczkowe.

Przykładem krótkiego peptydu jest glutation o budowie gamma-Glu-Cys-Gly. Ma wzór C10H17N3O6S, masę molową 307,33 g/mol i numer CAS 70-18-8. Już w tak małej cząsteczce są trzy atomy azotu i jeden atom siarki.

Budowa steroidu

Wszystkie steroidy mają ten sam rdzeń. To gonan o wzorze C17H28, czyli układ czterech skondensowanych pierścieni węglowych. Trzy pierścienie, oznaczane A, B i C, są sześcioczłonowe. Czwarty, D, jest pięcioczłonowy.

Atomy węgla w rdzeniu numeruje się od 1 do 17. Kolejne numery dostają atomy grup metylowych i łańcucha bocznego. Poszczególne steroidy różnią się podstawnikami, takimi jak grupy -OH, =O czy łańcuch boczny przy C17. Różnią się też położeniem wiązań podwójnych i konfiguracją przestrzenną przy węglach pierścieni.

Dobrze znanym przykładem jest cholesterol, należący do steroli. Ma wzór C27H46O, masę molową 386,7 g/mol i numer CAS 57-88-5. Jedyny atom tlenu tworzy grupę -OH przy węglu C3. Azotu w tej cząsteczce nie ma wcale.

Najważniejsze różnice

Różnic jest kilka i łatwo je zebrać w jednym miejscu:

  • Szkielet peptydu to powtarzalny łańcuch reszt, a steroidu jeden stały układ czterech pierścieni.
  • Każdy peptyd zawiera azot w każdym wiązaniu peptydowym i często siarkę, a typowy steroid składa się tylko z węgla, wodoru i tlenu.
  • Masa peptydu rośnie z każdą resztą o około 110 g/mol, a steroidy pozostają cząsteczkami o masie kilkuset g/mol.
  • Peptydy są zwykle polarne i często rozpuszczają się w wodzie, a steroidy są lipofilowe i wolą etanol czy chloroform.

Inny jest też sposób otrzymywania. Peptydy syntetyzuje się głównie na fazie stałej, reszta po reszcie. Steroidy otrzymuje się przez przekształcanie gotowego szkieletu pochodzenia roślinnego albo przez syntezę całkowitą.

Postać i trwałość

Peptyd po oczyszczeniu w roztworze wodnym suszy się przez liofilizację. Powstaje wtedy lekki, amorficzny proszek, zwykle w formie soli z octanem lub TFA. Steroidy łatwo krystalizują z rozpuszczalników organicznych, więc mają postać krystalicznego ciała stałego.

Oba rodzaje związków rozkładają się inaczej. W peptydach pękają wiązania peptydowe, zachodzi deamidacja oraz utlenianie metioniny i cysteiny. W steroidach zmieniają się raczej podstawniki, a sam szkielet pierścieni jest dość trwały.

Słowo sterydy to forma potoczna. W nazewnictwie chemicznym poprawna nazwa klasy to steroidy. Peptyd nie może przejść w steroid ani odwrotnie, bo wymagałoby to zbudowania zupełnie innego szkieletu węglowego.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Opisywane substancje są odczynnikami chemicznymi przeznaczonymi wyłącznie do użytku laboratoryjnego. Nie są lekami, produktami leczniczymi ani suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia ani stosowania u ludzi lub zwierząt.

Udostępnij:
Wszystkie artykuły

Przeczytaj też