Wiązanie peptydowe – jak powstaje łańcuch aminokwasów

Pepto Med 3 min czytania
Dłoń w rękawiczce przy mikroskopie laboratoryjnym

Wiązanie peptydowe to wiązanie amidowe -CO-NH-. Łączy grupę karboksylową jednego aminokwasu z grupą aminową następnego. Powtarzające się wiązania tworzą szkielet każdego peptydu i białka.

Reakcja kondensacji

Wiązanie powstaje w reakcji kondensacji. Dwa aminokwasy łączą się, a jedna cząsteczka wody się odłącza. Najprostszym przykładem jest glicyloglicyna, czyli dwie cząsteczki glicyny połączone jednym wiązaniem.

Parametr Wartość
Nazwa glicyloglicyna
Inne nazwy Gly-Gly, diglicyna
Wzór sumaryczny C4H8N2O3
Masa molowa 132,12 g/mol
Numer CAS 556-50-3
Liczba aminokwasów 2
Sekwencja H-Gly-Gly-OH

Bilans łatwo sprawdzić. Dwie cząsteczki glicyny (C2H5NO2) mają razem C4H10N2O4. Po odjęciu H2O zostaje C4H8N2O3, czyli wzór glicyloglicyny.

Ta sama zasada dotyczy łańcucha dowolnej długości. Peptyd liniowy z n reszt ma n-1 wiązań peptydowych. Przy jego powstaniu odłącza się n-1 cząsteczek wody. Na tej regule opiera się liczenie masy peptydu z sekwencji.

W wodzie i w temperaturze pokojowej reakcja nie zachodzi sama. Równowaga jest przesunięta w stronę wolnych aminokwasów. W syntezie chemicznej grupę karboksylową trzeba więc aktywować odczynnikiem sprzęgającym, na przykład karbodiimidem. Pozostałe grupy reaktywne blokuje się na ten czas.

Płaska grupa peptydowa

Wolna para elektronowa azotu częściowo przesuwa się w stronę grupy karbonylowej. Wiązanie C-N zyskuje przez to częściowy charakter wiązania podwójnego. Jest krótsze od zwykłego wiązania pojedynczego: około 0,133 nm wobec około 0,147 nm.

Sześć atomów grupy peptydowej leży w jednej płaszczyźnie. To węgiel alfa, C, O, N, H i kolejny węgiel alfa. Obrót wokół wiązania C-N jest silnie utrudniony.

Swobodnie obracają się tylko dwa wiązania przy każdym węglu alfa. Opisują je kąty torsyjne phi i psi. Dozwolone kombinacje tych kątów pokazuje wykres Ramachandrana.

Konfiguracja trans i cis

Grupa peptydowa może mieć konfigurację trans albo cis. W trans atomy węgla alfa leżą po przeciwnych stronach wiązania C-N. W łańcuchach zdecydowanie przeważa trans, bo w cis łańcuchy boczne sąsiadów zawadzają o siebie.

Wyjątkiem jest wiązanie przed proliną. Azot proliny należy do pierścienia, więc różnica energii między formami jest mniejsza. Forma cis pojawia się tu znacznie częściej.

Grupa C=O przyjmuje wiązanie wodorowe, a grupa N-H je oddaje. Regularny układ takich wiązań tworzy helisę alfa i harmonijkę beta. Krótkie peptydy rzadko mają stałą strukturę w roztworze, ale polarny szkielet wpływa na ich rozpuszczalność.

Szkielet amidowy pochłania też promieniowanie ultrafioletowe w zakresie około 210-220 nm. Ta cecha dotyczy każdego peptydu, także bez reszt aromatycznych.

Hydroliza i wiązania nietypowe

Hydroliza to reakcja odwrotna do kondensacji. Woda rozcina wiązanie i odtwarza wolne grupy -COOH i -NH2. Przy obojętnym pH i bez katalizatora trwa bardzo długo. Szybko zachodzi w silnym kwasie i w wysokiej temperaturze, na przykład w 6 M HCl w około 110 °C przez około 24 godziny.

W roztworze hydroliza postępuje szybciej niż w suchym proszku. Dlatego peptydy przechowuje się zwykle jako liofilizat.

Nie każde wiązanie amidowe w peptydzie łączy grupy przy węglach alfa. W glutationie kwas glutaminowy wiąże się przez karboksyl łańcucha bocznego. Takie połączenie nazywa się wiązaniem izopeptydowym i w zapisie sekwencji oznacza się je osobno.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Opisywane substancje są odczynnikami chemicznymi przeznaczonymi wyłącznie do użytku laboratoryjnego. Nie są lekami, produktami leczniczymi ani suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia ani stosowania u ludzi lub zwierząt.

Udostępnij:
Wszystkie artykuły

Przeczytaj też