Wiązanie peptydowe – jak powstaje łańcuch aminokwasów
Wiązanie peptydowe to wiązanie amidowe -CO-NH-. Łączy grupę karboksylową jednego aminokwasu z grupą aminową następnego. Powtarzające się wiązania tworzą szkielet każdego peptydu i białka.
Reakcja kondensacji
Wiązanie powstaje w reakcji kondensacji. Dwa aminokwasy łączą się, a jedna cząsteczka wody się odłącza. Najprostszym przykładem jest glicyloglicyna, czyli dwie cząsteczki glicyny połączone jednym wiązaniem.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Nazwa | glicyloglicyna |
| Inne nazwy | Gly-Gly, diglicyna |
| Wzór sumaryczny | C4H8N2O3 |
| Masa molowa | 132,12 g/mol |
| Numer CAS | 556-50-3 |
| Liczba aminokwasów | 2 |
| Sekwencja | H-Gly-Gly-OH |
Bilans łatwo sprawdzić. Dwie cząsteczki glicyny (C2H5NO2) mają razem C4H10N2O4. Po odjęciu H2O zostaje C4H8N2O3, czyli wzór glicyloglicyny.
Ta sama zasada dotyczy łańcucha dowolnej długości. Peptyd liniowy z n reszt ma n-1 wiązań peptydowych. Przy jego powstaniu odłącza się n-1 cząsteczek wody. Na tej regule opiera się liczenie masy peptydu z sekwencji.
W wodzie i w temperaturze pokojowej reakcja nie zachodzi sama. Równowaga jest przesunięta w stronę wolnych aminokwasów. W syntezie chemicznej grupę karboksylową trzeba więc aktywować odczynnikiem sprzęgającym, na przykład karbodiimidem. Pozostałe grupy reaktywne blokuje się na ten czas.
Płaska grupa peptydowa
Wolna para elektronowa azotu częściowo przesuwa się w stronę grupy karbonylowej. Wiązanie C-N zyskuje przez to częściowy charakter wiązania podwójnego. Jest krótsze od zwykłego wiązania pojedynczego: około 0,133 nm wobec około 0,147 nm.
Sześć atomów grupy peptydowej leży w jednej płaszczyźnie. To węgiel alfa, C, O, N, H i kolejny węgiel alfa. Obrót wokół wiązania C-N jest silnie utrudniony.
Swobodnie obracają się tylko dwa wiązania przy każdym węglu alfa. Opisują je kąty torsyjne phi i psi. Dozwolone kombinacje tych kątów pokazuje wykres Ramachandrana.
Konfiguracja trans i cis
Grupa peptydowa może mieć konfigurację trans albo cis. W trans atomy węgla alfa leżą po przeciwnych stronach wiązania C-N. W łańcuchach zdecydowanie przeważa trans, bo w cis łańcuchy boczne sąsiadów zawadzają o siebie.
Wyjątkiem jest wiązanie przed proliną. Azot proliny należy do pierścienia, więc różnica energii między formami jest mniejsza. Forma cis pojawia się tu znacznie częściej.
Grupa C=O przyjmuje wiązanie wodorowe, a grupa N-H je oddaje. Regularny układ takich wiązań tworzy helisę alfa i harmonijkę beta. Krótkie peptydy rzadko mają stałą strukturę w roztworze, ale polarny szkielet wpływa na ich rozpuszczalność.
Szkielet amidowy pochłania też promieniowanie ultrafioletowe w zakresie około 210-220 nm. Ta cecha dotyczy każdego peptydu, także bez reszt aromatycznych.
Hydroliza i wiązania nietypowe
Hydroliza to reakcja odwrotna do kondensacji. Woda rozcina wiązanie i odtwarza wolne grupy -COOH i -NH2. Przy obojętnym pH i bez katalizatora trwa bardzo długo. Szybko zachodzi w silnym kwasie i w wysokiej temperaturze, na przykład w 6 M HCl w około 110 °C przez około 24 godziny.
W roztworze hydroliza postępuje szybciej niż w suchym proszku. Dlatego peptydy przechowuje się zwykle jako liofilizat.
Nie każde wiązanie amidowe w peptydzie łączy grupy przy węglach alfa. W glutationie kwas glutaminowy wiąże się przez karboksyl łańcucha bocznego. Takie połączenie nazywa się wiązaniem izopeptydowym i w zapisie sekwencji oznacza się je osobno.
Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Opisywane substancje są odczynnikami chemicznymi przeznaczonymi wyłącznie do użytku laboratoryjnego. Nie są lekami, produktami leczniczymi ani suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia ani stosowania u ludzi lub zwierząt.