Peptydy pochodzenia naturalnego – przykłady i budowa

Pepto Med 3 min czytania
Model cząsteczki zbudowany z kulek na niebieskim tle

Peptyd pochodzenia naturalnego to cząsteczka, którą pierwotnie opisano jako wytwarzaną przez żywe komórki, na przykład komórki bakterii, grzybów czy roślin. Wiele takich peptydów ma dziś syntetyczną kopię o identycznej budowie. Ciekawe jest to, że natura często odchodzi od prostego schematu łańcucha z dwudziestu standardowych aminokwasów.

Dwie drogi powstawania

Pierwsza droga przypomina powstawanie białek. Rybosom składa łańcuch, odczytując zapis genetyczny. Często najpierw powstaje dłuższy prekursor, z którego enzymy wycinają właściwy peptyd. Potem mogą dojść modyfikacje, na przykład mostek disiarczkowy albo amid na końcu C.

Druga droga nie korzysta z rybosomu. Łańcuch składają duże kompleksy enzymatyczne, obecne głównie u bakterii i grzybów. Mogą one wbudowywać aminokwasy spoza standardowej dwudziestki, także D-aminokwasy i ornitynę. Są też peptydy, których wiązania tworzą pojedyncze, wyspecjalizowane enzymy.

Karnozyna – dipeptyd z beta-alaniną

Karnozyna to beta-alanylo-L-histydyna. Jej wzór sumaryczny to C9H14N4O3, masa molowa 226,23 g/mol, a numer CAS 305-84-0.

Nietypowa jest pierwsza reszta. Beta-alanina ma grupę aminową na węglu beta, czyli o jeden atom dalej od grupy karboksylowej niż w zwykłych aminokwasach. Dlatego nie należy do aminokwasów białkowych, choć tworzy z histydyną normalne wiązanie amidowe.

Glutation – wiązanie przez łańcuch boczny

Glutation, w skrócie GSH, ma budowę gamma-Glu-Cys-Gly. Wzór sumaryczny to C10H17N3O6S, masa molowa 307,33 g/mol, numer CAS 70-18-8.

Kwas glutaminowy łączy się tu z cysteiną nie przez grupę karboksylową przy węglu alfa, lecz przez grupę z łańcucha bocznego, w pozycji gamma. Stąd zapis gamma-Glu. Zapis bez tej litery oznaczałby inny izomer. Wolna grupa tiolowa cysteiny łatwo się utlenia. Dwie cząsteczki glutationu mogą wtedy połączyć się mostkiem disiarczkowym w formę oznaczaną GSSG.

GHK – prosty tripeptyd

GHK to glicylo-L-histydylo-L-lizyna o wzorze C14H24N6O4. Masa molowa wynosi 340,38 g/mol, a numer CAS 49557-75-7.

Na tle innych przykładów GHK jest bardzo prosty. To liniowy łańcuch z wolnym końcem N i wolnym końcem C. Histydyna w środku ma jednak pierścień imidazolowy, który wiąże jony miedzi(II). Kompleks GHK-Cu jest osobnym związkiem, o innym wzorze i innej masie niż sam tripeptyd.

Nizyna – pierścienie z siarką

Nizynę wytwarzają bakterie Lactococcus lactis. To polipeptyd z 34 reszt o wzorze C143H230N42O37S7. Masa molowa wynosi 3354,1 g/mol, a numer CAS 1414-45-5.

Nizyna zawiera lantioninę i metylolantioninę. Te reszty tworzą pierścienie zamknięte mostkami tioeterowymi, czyli pojedynczym atomem siarki między dwoma atomami węgla. Taki mostek jest trwalszy od disiarczkowego, bo nie rozpada się pod wpływem odczynników redukujących. Cząsteczka ma też reszty dehydroaminokwasów z podwójnym wiązaniem węgiel-węgiel.

Wszystkie podane masy to masy średnie dla formy obojętnej, bez przeciwjonu. Naturalne pochodzenie sekwencji mówi o jej historii, a nie o czystości konkretnej partii. Syntetyczna kopia jest tym samym związkiem tylko wtedy, gdy zgadza się sekwencja, konfiguracja reszt i wszystkie modyfikacje.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Opisywane substancje są odczynnikami chemicznymi przeznaczonymi wyłącznie do użytku laboratoryjnego. Nie są lekami, produktami leczniczymi ani suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia ani stosowania u ludzi lub zwierząt.

Udostępnij:
Wszystkie artykuły

Przeczytaj też